Çağrılı Konuşmacılar

Tatlı su ekosistemleri, gezegenimizin en hassas ve en hayati doğal sistemleri arasında yer alır. Göller, nehirler, barajlar ve sulak alanlar yalnızca su kaynakları değil; aynı zamanda zengin biyolojik çeşitliliklerin de ev sahipleridir. Ancak son yıllarda bu kırılgan sistemler görünmeyen ama etkisi büyük bir tehdit ile karşı karşıyadır: Mikroplastikler.

"Mikroplastiklerin Limno Dünyası" başlıklı bu konuşmada, limnolojinin bakış açısıyla tatlı su ortamlarında biriken mikroplastiklerin kaynaklarını, taşınım mekanizmalarını ve ekosistem üzerindeki etkilerini ele alınacaktır. Atıksu deşarjlarından tekstil liflerine, lastik aşınmasından tarımsal akışa kadar farklı kaynaklardan gelen mikroplastiklerin göl ve nehir sistemlerinde nasıl dağıldığını incelenecektir.

Mikroplastiklerin planktondan balıklara kadar uzanan besin ağındaki rolü, biyoakümülasyon süreçleri ve su kalitesi üzerindeki potansiyel etkileri bilimsel veriler ışığında değerlendirilecektir. Ayrıca sedimanlarda biriken plastik parçacıkların uzun vadeli ekolojik sonuçları ve izleme yöntemleri de tartışılacaktır.

Konuşma kapsamında, mikroplastik kirliliğinin azaltılması için bireysel, yerel ve politik ölçekte atılabilecek adımlara da değinilecektir. Sürdürülebilir üretim ve tüketim alışkanlıklarının su ekosistemlerinin korunmasındaki önemi vurgulanacaktır.

Kısa Biyografi

Prof. Dr. Muhammed ATAMANALP, 01.11.1971'de Erzurum'da doğdu. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesinde lisans eğitimini 1993'te, yüksek lisans eğitimini 1996'da, doktora eğitimini ise 2000 yılında tamamladı. Aynı fakültede 1994 yılında Araştırma Görevlisi, 2001 yılında Yardımcı Doçent, 2004 yılında Doçent, 2009 yılında ise Profesör unvanlarını aynı fakültede aldı. 2010 yılında Atatürk Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi'nin kurulmasına aracılık etti ve 2011 yılında bu fakülteye kurucu dekan olarak atandı. Ve aynı fakültede 3 dönem dekanlık görevini yürüttü. Halen aynı fakültenin öğretim üyesi kadrosunda bulunan Prof. Dr. Atamanalp, Erasmus programı dahilinde Firenze Üniversitesi (İtalya), Kapuşvar Üniversitesi (Macaristan), Beyrut Üniversitesi (Lübnan) ve Warşova Üniversitesi (Polonya)'nde ders verdi. Mevlana değişim programı kapsamında Ürdün'de görev aldı.

Cornell Üniversitesi (ABD)'nde bir sömestre misafir öğretim üyesi olarak görev yaptı. Prof. Dr. Atamanalp, konusunda çalışmalar yapmak, sahasında uluslararası işbirlikleri oluşturmak üzere farklı yıllarda İtalya, Almanya, İngiltere, KKTC, Hollanda, Azerbaycan, Gürcistan, Nahcivan, S. Arabistan, Lübnan, Fransa, Macaristan, Sırbistan, Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Hindistan, Yunanistan, Bosna Hersek, Ürdün, Kosova, Abu Dabi, Maldivler, İsrail, Dubai, Filistin ve Bulgaristan'da bulundu. 2023 yılında 2. Üniversite kapsamında İstanbul Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi İş Sağlığı ve Güvenliği Lisans programından mezun oldu.

Su kirliliği, akuatik toksikoloji ve genotoksisite alanlarında 1'i Springer'de yayınlanan 4 kitabı bulunmaktadır. 133'ü SCI indeksli olmak üzere 340 yayını bulunan Prof. Dr. Atamanalp, 50'nin üzerinde, TÜBİTAK, Bakanlık ve YÖK destekli projede yürütücü / araştırmacı olarak görev yaptı. Web Of Science h-indeksi 31 olan Prof. Dr. ATAMANALP, 3.069 adet uluslararası atıf almıştır.

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı komisyon üyelikleri bulunan Prof. Dr. Muhammed ATAMANALP'in halen devam TÜBİTAK ikili işbirliği kapsamında İsfahan Teknoloji Üniversitesi ile, PRIMA projesi kapsamında 13 ülke ile yurtdışı işbirlikleri, 2 adet yüksek bütçeli TÜBİTAK 1001 projesinde görevleri devam etmektedir.

Yüzey suyu ile yeraltı suyunun etkileşime girdiği bir ekoton olarak hiporeik zon, heterojen özelliklere ve değişken boyutlara sahip olması nedeniyle önemli ancak niceliksel olarak belirlenmesi zor bir hacimdir. Önceki çalışmalar hiporeik zonun hem yeraltı suyu hem de yüzey suyu süreçlerini, ekosistemleri ve biyolojik toplulukları nasıl etkilediğini ortaya koymuştur. Bu araştırmalar ayrıca hiporeik zonun bentik, stygobiyontik (zorunlu yeraltı suyu canlıları) ve hatta zorunlu hiporeik omurgasız faunasını içeren zengin bir biyolojik çeşitliliğe sahip olduğunu da göstermektedir.

2015–2025 yılları arasında ABD'nin Teksas eyaleti genelinde 225'ten fazla farklı örnekleme noktasından toplanan 1070 hiporeik örnek, geniş mekânsal ölçeklerde analizlerin yapılmasına olanak sağlamıştır. Bu analizler, hiporeik zon özellikleri ve biyoçeşitliliğini belirleyen temel faktörleri ve bu faktörlerin hem mekân hem de zaman boyunca nasıl değiştiğini ortaya koymaya başlamıştır.

Kısa Biyografi

Prof. Dr. Benjamin F. Schwartz, (Texas State University, San Marcos, Texas, USA), hidrojeoloji ve yeraltı suyu sistemleri alanında uzmanlaşmış uluslararası tanınmış bir bilim insanıdır. Özellikle karst akifer sistemleri, yeraltı suyu akış dinamikleri ve su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi konularında yaptığı çalışmalarla bilinmektedir.

Prof. Dr. Benjamin F. Schwartz, hidrojeoloji ve su bilimleri alanında hem teorik hem de uygulamalı çalışmalarıyla öne çıkan, su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir yönetimine katkı sağlayan önemli bir akademisyendir.

Prof. Dr. Schwartz, akademik kariyerini Amerika Birleşik Devletleri'nde sürdürmekte olup Texas State University bünyesinde profesör olarak görev yapmaktadır. Aynı zamanda Meadows Center for Water and the Environment'da araştırmalar yürütmektedir. Çalışmaları özellikle Edwards Akiferi gibi hassas karst sistemlerinin hidrolojik davranışlarını anlamaya yöneliktir. Ancak, araştırmaları hem ulusal hem de uluslararası ortak çalışmalarla geniş bir alana yayılmıştır. Araştırma faaliyetleri; karst hidrojeolojisi, yeraltı suyu–yüzey suyu etkileşimleri, akifer duyarlılığı, su kalitesi ve sürdürülebilir su yönetimi gibi alanları kapsamaktadır. Bu bağlamda, hidrojeolojik sistemlerin iklim değişikliği ve antropojenik baskılar altındaki tepkilerini inceleyen çok sayıda projede yer almıştır.

Prof. Dr. Schwartz'ın bilimsel katkıları, uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış çok sayıda çalışma ile ortaya konmuştur. 100'den fazla bilimsel yayını (makale, rapor ve kitap bölümü) bulunmaktadır. Çalışmaları uluslararası literatürde birkaç bin atıf almış olup hidrojeoloji alanında önemli bir referans noktası oluşturmaktadır. Akademik faaliyetlerinin yanı sıra lisans ve lisansüstü düzeyde dersler vermekte, çok sayıda yüksek lisans ve doktora öğrencisine danışmanlık yapmaktadır. Eğitim faaliyetlerinde özellikle uygulamalı hidrojeoloji ve saha çalışmaları ön plandadır.

Özet

Sucul ve suyla ilişkili organizmalardan elde edilen biyopolimerler, antimikrobiyal, antioksidan ve toksik olmayan özellikleri nedeniyle biyomühendislik alanında önemli ilgi görmektedir. Bu seminerde, özellikle sucul sistemler olmak üzere farklı doğal kaynaklardan üç boyutlu biyopolimerlerin üretimi, karakterizasyonu ve uygulama alanları sunulacaktır. Ele alınacak biyopolimerler arasında kitin, kitosan, selüloz ve biyosilika yer almakta olup, bunların birçoğu denizel veya su bazlı organizmalardan elde edilmektedir. Üretilen 3B malzemelerin uygulama alanları şunları kapsamaktadır: (i) ilaç yükleme ve kontrollü salım sistemleri, (ii) raf ömrünü uzatmaya yönelik gıda kaplamaları, (iii) sağlıklı kilo yönetimi için biyokap üretimi, (iv) cerrahi uygulamalar için biyolojik ağ (mesh) malzemeleri ve (v) biyomedikal kullanım için sucul süngerlerden elde edilen çok fonksiyonlu gözenekli biyoaktif silika mikrokürelerin üretimi.

Kısa Biyografi

Prof. Dr. Murat Kaya, lisans eğitimini 2003 yılında Karadeniz Teknik Üniversitesi'nde tamamlamıştır. Yüksek lisans (2005) ve doktora (2008) derecelerini Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Bölümü'nde almıştır. 2006 yılında Erasmus Programı kapsamında Belçika'daki Gent Üniversitesi'nde 1 yıl eğitim görmüştür. 2008 yılında Yaşam Boyu Öğrenme Programı kapsamında İngiltere'deki Imperial College London'da BARRALAB'da 1 yıl çalışmıştır. 2017-2018 yıllarında TÜBİTAK 2219 programı kapsamında ABD'deki University of California Merced'de AMEMIYA LAB'da misafir bilim insanı olarak görev yapmıştır. 2018 yılında Türkiye'de "Bilim Kahramanları Derneği" tarafından yılın genç bilim insanı ödülüne layık görülmüştür. Dr. Kaya, Royal Society ve TÜBİTAK 2219 destekleriyle İngiltere'de University of Cambridge Kimya Bölümü'nde misafir profesör olarak çalışmıştır. Ardından 2023 yılında Maria Zambrano bursu ile İspanya'daki University of Basque Country Kimya ve Çevre Mühendisliği Bölümü'nde 6 ay görev almıştır. Daha sonra İngiltere, İskoçya'da bulunan CuanTec Ltd. şirketinde 1 yıl boyunca Yeni Ürün Geliştirme Başkanı olarak çalışmıştır. Dr. Kaya halen İstanbul Teknik Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü'nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.

Türkiye'de Cumhuriyet'ten sonra DSİ Genel Müdürlüğü'nün de büyük katkılarıyla önemli su projeleri hayata geçirilmiştir. Ancak uzun yıllar boyunca uygulanan su politikaları kapsamında geliştirilen bu projeler daha çok birbirinden bağımsız projeler olmuştur. Koordinasyon eksikliği nedeniyle projelerde belirtilen süreler içinde sonuca ulaşılamamıştır. Bu kapsamda su kaynaklarını geliştirme politikamızın öncelikle oluşmuş olan ihtiyaçların süratle karşılanmasına yönelik olduğu söylenebilir. Bu anlayış doğrultusunda suda arz yönetimi öne çıkmış ve sosyo-politik faktörlerin etkisiyle talebi düzenleyici mekanizmalara yer verilmemiştir. Ek olarak, farklı çevresel, sosyopolitik ve yönetsel nedenlerle Türkiye'nin su yönetimi kurumsal olarak çok başlı, çok parçalı, koordinasyon eksikliği içinde bir yapı olarak ortaya çıkmıştır. Bunun düzenlenmesi ve su yönetimindeki diğer yasal eksikliklerin tamamlanması için yaklaşık 13 yıl önce başlatılan Su Yasası Taslağı hazırlama çalışmaları ise halen sonuçlanmamıştır. Diğer taraftan, 2011 yılında kurulan Su Yönetimi Genel Müdürlüğü havza ölçeğinde koruma, su tahsisi, taşkın yönetimi, kuraklık yönetimi gibi birçok strateji ve eylem planlama raporu hazırlamıştır. Ancak yasal, yapısal ve kurumsal eksiklikler nedeniyle bu planlamalar uygulamaya geçememiştir.

Türkiye'nin su yönetimindeki ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan 2018-2023 Ulusal Su Planında aşağıdaki eksikliklerden söz edilmiştir:

"Çeşitli kurumlarca ayrı ayrı üretilen su politikaları ve yatırım programları mükerrer uygulamalara ve kaynak israfına neden olmaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı arasında yetki çakışmaları bulunmaktadır. Su kaynaklarının korunması ile ilgili toplumsal farkındalık yeterli değildir. Kurumlar arası koordinasyon zayıftır. 30 kanun ve ikincil düzenlemeden oluşan su mevzuatı, çok parçalı ve havza yönetimi için yetersizdir. Ayrıca, kalkınma odaklı arazi kullanımı ve kalkınma kararları su kaynaklarının korunmasını zorlaştırmaktadır. Sorunların çözümünü sağlayıcı çerçeve bir yasal düzenleme (Su Kanunu) bulunmamaktadır."

Birinci Ulusal Su Planı'nda belirtilen bu eksiklikler nedeniyle ekosistem dengesi bozulmakta, göllerimiz kurumakta, su kirliliği artmakta, su ve gıda güvencemiz riske girmektedir. Su yönetiminde başarı sağlamak için suyu havza ölçeğinde yöneterek ekonomik verimi artırmak, sosyal eşitliği sağlamak ve çevresel sürdürülebilirliği temin etmek gerekmektedir. Su yönetiminde ekonomik verim, sosyal eşitlik ve çevresel sürdürülebilirlik alanlarında başarılı olabilmek için yasal altyapınızın eksiksiz, kurumsal altyapınızın ise çok gelişmiş olması zorunludur. Su yönetiminde Koruma, Kullanma ve Kapasite Geliştirme anlayışının hâkim olmasına yönelik radikal bir dönüşüme ihtiyaç bulunmaktadır.

Su yönetimimizin geleceği için merkezi, bölgesel ve havza ölçeğindeki mevcut planlama karmaşasını ve planlar arasındaki ilişkisizliği gidermek de önem taşımaktadır. Ayrıca ekolojik dengeyi gözeten doğa tabanlı çözümlere öncelik vermek, havza ölçeğinde katılımcı yönetimde yer alacak kuruluşların yapısal sorunlarını çözmek, hizmet verimliliğinin artırılması için dijital teknolojik gelişmelerden faydalanmak da atılması gereken öncelikli adımlar olarak önümüzde durmaktadır.

Kısa Biyografi

İnş. Müh. Su Politikaları Uzmanı (Msc.) Dursun YILDIZ, 1958 yılında Samsun'da doğmuş, 1981 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Fakültesi'nden mezun olmuş ve 1983 yılında Devlet Su İşleri (DSİ) Teknik Araştırma ve Kalite Kontrol Dairesi'nde göreve başlamıştır. Meslek hayatı boyunca Hollanda'da Uluslararası Hidrolik Enstitüsü ve ABD'de Bureau of Reclamation ile US Army Corps of Engineers bünyesinde eğitim ve araştırma programlarına katılmıştır. 1998 yılında Ankara Üniversitesi Avrupa Birliği Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde Avrupa Birliği ve Uluslararası İlişkiler alanında uzmanlık programlarını tamamlamıştır. 2000 yılında Hacettepe Üniversitesi Hidropolitik ve Strateji Araştırma Merkezi'nde su politikaları üzerine yüksek lisans derecesini almıştır. DSİ bünyesinde şube müdürlüğü ve daire başkan yardımcılığı görevlerinde bulunmuştur. Teknik Araştırma ve Kalite Kontrol Dairesi Başkanlığı, İçmesuyu ve Kanalizasyon Dairesi ile Etüt ve Planlama Dairesi'nde görev yapmış ve 2007 yılında emekli olmuştur. Meslek hayatı süresince 75'in üzerinde teknik rapor ve bilimsel yayın üretmiştir. Akademik olarak, Gazi Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitelerinde yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak su mühendisliği, su kaynakları ve hidropolitik konularında dersler vermiştir. Ayrıca İnşaat Mühendisleri Odası ve TMMOB bünyesinde çeşitli yönetim görevlerinde bulunmuştur. DSİ'de 25 yılı aşkın deneyime sahip olan Yıldız, hidrolik araştırma mühendisliği, su yönetimi, hidroenerji ve hidropolitik alanlarında uzmanlaşmış olup, 17 kitap ve çok sayıda ulusal ve uluslararası yayına sahiptir. 2008 yılında "Yılın Başarılı Su Araştırmacısı", 2016 yılında ise "Başarılı Su Uzmanı" ödüllerine layık görülmüştür. 2015 yılında kurduğu Hidropolitik Akademi Derneği'nin başkanlığını yürütmektedir. Aynı zamanda kendi mühendislik ve danışmanlık şirketini yönetmektedir. TEMA Vakfı Bilim Kurulu üyesi olup, Dergipark'ta yayımlanan International Journal of Water Management and Diplomacy dergisinin editörlüğünü yapmaktadır.